To pytanie, które bardzo często zadają zaniepokojeni rodzice. Patrzysz na swoje maleństwo i wydaje Ci się, że dziecko ciągle układa główkę na jedna stronę. Myślisz sobie ‘’nie będę panikować, może tylko mi się wydaje’’. Za jakiś czas zaczynasz dostrzegać po jednej stronie główki maluszka wyraźne spłaszczenie. Twoje serce drży, a w głowie pojawia się natrętna myśl: „Czy to tylko chwilowe? Czy to już tak zostanie, czy robiłam coś źle?”. Odsuwasz złe przeczucia na bok ale z tylu głowy pozostaje niepokój.
W końcu wybierasz się do lekarza lub fizjoterapeuty aby skonsultować niepokoje. W tej sytuacji, kluczowe jest to ile czasu minęło od momentu kiedy rodzic zauważył spłaszczenie głowy u dziecka do chwili kiedy postanowił działać. Czas jest czynnikiem który często determinuje rokowania w przypadku asymetrii głowy.
Wciąż jeszcze można usłyszeć, że „dziecko z tego wyrośnie”, niestety najnowsza wiedza i współczesna fizjoterapia dziecięca mówią coś zupełnie innego. Dowiedz się, czy czas gra na Twoją korzyść, czy może każda chwila zwłoki utrudnia powrót do prawidłowego kształtu głowy Twojego maluszka.
Plagiocefalia ułożeniowa – czy to wina rodziców?
Plagiocefalia ułożeniowa, bo tak fachowo nazywamy spłaszczenie głowy u niemowlaka, to obecnie jedna z najczęstszych przypadłości, z jakimi zgłaszają się do nas rodzice. Jako fizjoterapeutka dziecięca w Warszawie, codziennie widzę niepokój w oczach rodziców w moim gabinecie. Szczególnie trudna jest pierwsza wizyta – rodzice obawiają się, że usłyszą, że nie są dobrymi rodzicami, że robią coś źle. NIC z tych rzeczy się nie wydarzy!
My fizjoterapeuci jesteśmy od tego, aby Was drodzy rodzice wspierać w walce o prawidłowy rozwój dzieci. Sami jesteśmy rodzicami i wiemy, że nie ma rodzica, który nie popełnia błędów. To, że pojawiliście się w moim gabinecie świadczy o tym ze jesteście uważnymi i troskliwymi rodzicami i chcecie dla swojego dziecka jak najlepiej.
Skąd bierze się płaska głowa u niemowlaka?
Czaszka noworodka jest niezwykle plastyczna. To fascynujący mechanizm – kości muszą być miękkie i ruchome, aby dziecko mogło bezpiecznie przejść przez kanał rodny, a później, by mózg mógł intensywnie rosnąć.
Jednak ta sama plastyczność sprawia, że jeśli główka dziecka przez większość czasu spoczywa na jednej stronie (pod wpływem grawitacji i twardego podłoża), dochodzi do jej odkształcenia. Można to porównać do miękkiej piłeczki, która leżąc ściśnięta, długo w jednej pozycji, zaczyna tracić swój idealny obły kształt.
Jeśli chcecie poczytać więcej na temat przyczyn krzywej główki u dzieci zapraszamy do lektury naszego artykułu: Skąd się bierze krzywa główka u niemowlaka?
Samo przejdzie – fakt czy mit?
Najważniejsze pytanie, które zadaje mi niemal każdy rodzic, brzmi: „Czy to się samo wyrówna?”. Odpowiedź, choć może nie być tym, co chcesz usłyszeć, brzmi: to nie dzieje się to samoistnie.
W literaturze medycznej podkreśla się, że pewna poprawa następuje wraz z rozwojem motorycznym dziecka. Kiedy niemowlę zaczyna pewnie kontrolować głowę, obracać się i spędzać więcej czasu w pozycji na brzuchu, nacisk na potylicę zmniejsza się. Jednak, jeśli spłaszczenie jest już widoczne, sama większa swoboda ruchu u dziecka raczej nie wystarczy, by przywrócić symetrię głowy.
Badania publikowane m.in. w Journal of Craniofacial Surgery wskazują, że bez aktywnego wsparcia fizjoterapeutycznego i zmiany nawyków pielęgnacyjnych, asymetria może pozostać widoczna nawet w wieku przedszkolnym i szkolnym. Bardzo często u dorosłych osób można zauważyć asymetrie głowy wyrażoną bardziej odstającym jednym uchem, większym jednym okiem, skośnym ustawieniem ust, pochyleniem głowy do jednego ramienia czy spłaszczaniem czaszki z tylu lub z boku.
Dlaczego głowa niemowlaka jest jak plastelina?
Aby zrozumieć, dlaczego nie warto czekać w nieskończoność, musimy spojrzeć na zegar biologiczny. Największa plastyczność czaszki przypada na pierwsze 2-3 miesiące życia. To jest idealny czas na interwencję. Około 5. miesiąca życia tempo wzrostu głowy zwalnia, a kości zaczynają twardnieć i możliwości modelowania kształtu głowy metodami fizjoterapeutycznymi drastycznie spadają. Gdy dziecko zbliża się do pierwszych urodzin i ciemiączko zaczyna zarastać zmiana kształtu głowy bez kaskoterpii nie jest już możliwa.
Pamiętajmy też, że płaska głowa u niemowlaka to często nie tylko problem estetyczny. Jako fizjoterapeuta niemowląt w Warszawie zawsze tłumaczę rodzicom, co jest „pod spodem”. Duża asymetria głowy powoduje ucisk na mózg dziecka w miejscu, w którym głowa jest spłaszczona.
Często też asymetria głowy jest wynikiem nieprawidłowego napięcia mięśniowego lub kręczu szyi. Jeśli dziecko ma ograniczony zakres ruchu w jedną stronę, będzie stale układać głowę na tym samym boku. W takim przypadku, dopóki nie rozluźnimy napiętych mięśni, nie rozciągniemy przykurczonych struktur, nie wzmocnimy mięśni osłabionych to nie doprowadzimy do balansu mięśniowego. W efekcie, głowa dziecka będzie coraz bardziej spłaszczała się w tym samym miejscu.
Jak możesz pomóc dziecku z asymetrią głowy?
Jeśli zauważysz spłaszczenie, nie wpadaj w panikę, ale przejdź do działania.
W pierwszej kolejności sprawdź gdzie przyjmuje dobry fizjoterapeuta dziecięcy w Warszawie lub bliskiej Ci lokalizacji. Wybierz takiego, który ma duże doświadczenie w pracy z niemowlakami oraz posiada certyfikat jednej z metod neurorozwojowych czyli Ndt Bobath Baby lub Vojty.
Wybór odpowiedniego terapeuty jest kluczowy, ponieważ w przypadku plagiocefafii każdy dzień jest na wagę złota. Skuteczny specjalista zwiększy Wasze szanse na uzyskanie zadowalających efektów terapii.
W trakcie oczekiwania na wizytę wprowadź te kilka kroków, które jako mama i terapeuta rekomenduję:
- Nie martw się na zapas
Zauważyłaś problem, zapisałaś maluszka do specjalisty i zaraz wprowadzisz kilka zasad, które będą wspierać symetrię. To już jest bardzo dużo, wiec pamiętaj, że jesteś najlepszą mamą jaką potrafisz być. Twój maluch potrzebuje uśmiechniętej mamy, żeby mógł odwzajemniać uśmiech. - Czas na brzuszku
To absolutna podstawa. Każda minuta spędzona na brzuchu to minuta bez nacisku na tył lub bok głowy. To także najlepszy trening dla mięśni brzucha oraz obręczy barkowej dla dzieci. Oczywiście tylko i wyłącznie wtedy, kiedy dziecko leży na brzuchu w prawidłowy sposób (z symetrycznym podporem na przedramionach lub dłoniach, na twardym podłożu, bez odchylania głowy do tylu)! - Zmiana ułożenia dziecka w łóżeczku
Niemowlęta uwielbiają patrzeć na światło (okno lub lampa) lub na wchodzącego do pokoju rodzica. Dlatego zmieniaj regularnie stronę, w którą kładziesz dziecko w łóżeczku, by stymulować je do obracania głowy w mniej ulubioną stronę. - Noszenie w pozycjach aktywnych
Unikaj nadmiernego korzystania z fotelików samochodowych (poza autem) i bujaczków oraz leżaczków. Kiedy tylko możesz, noś dziecko na rękach w pozycjach, które nie obciążają tyłu głowy lub obciążają stronę, która nie jest spłaszczona. - Karmienie naprzemienne
Nawet jeśli karmisz butelką, zmieniaj strony, tak jak robią to mamy karmiące piersią. To wymusza u dziecka obrót głowy na obie strony.
Najczęściej domowe sposoby to za mało
Część niewielkich spłaszczeń świetnie reaguje na powyższe zmiany. Jednak istnieje wiele sytuacji, w których pomoc specjalisty jest niezbędna. Jako fizjoterapeutka dziecięca doradzam wizytę u ortopedy, neurologa dziecięco lub fizjoterapeuty dziecięcego, jeśli:
- Dziecko zdecydowanie częściej patrzy tylko w jedną stronę i protestuje przy próbie odwrócenia głowy w stronę przeciwną.
- Spłaszczenie jest tak duże, że przesuwa się linia uszu (jedno ucho wydaje się być bardziej odstające).
- Zauważasz asymetrię w obrębie twarzy (jedno oko wydaje się mniejsze lub czoło jest uwypuklone z jednej strony).
W takich przypadkach fizjoterapia metodami takimi jak NDT-Bobath lub metoda Vojty i osteopatia pediatryczna pozwalają na wyrównanie napięć w ciele dziecka, co jest fundamentem do tego, by głowa mogła się naturalnie zaokrąglić. W skrajnych przypadkach, gdy fizjoterapia nie przynosi efektów po 6. miesiącu życia, lekarze mogą zalecić terapię kaskową, ale na szczęście w większości przypadków wczesna reakcja pozwala tego uniknąć.
Cierpliwość kontra czujność
Jako mama wiem, że łatwo jest wpaść w poczucie winy. Chcę Cię uspokoić, płaska głowa u niemowlaka to problem, z którym mierzy się dziś bardzo duża liczba niemowląt. Nie musi to być wynik zaniedbania, czasem niemowlę rodzi się z asymetrią, ponieważ było przez długi czas asymetrycznie ułożone w brzuchu mamy. Czasem asymetria głowy jest wynikiem uszkodzeń powstałych podczas porodu (mięśnie szyi, splot barkowy). Nie bez znaczenia są też zalecenia ortopedów dotyczące bezpiecznego snu na plecach , które są bardzo ważne w profilaktyce dysplazji bioder.
Kluczem jest jednak balans. Sen na plecach – tak, ale aktywność na brzuchu i różnorodność pozycji w ciągu dnia – obowiązkowo. Dziecko do prawidłowego rozwoju motorycznego potrzebuje także leżenia na bokach. Głowa dziecka ma ogromny potencjał i jest bardzo plastyczna, ale potrzebuje do tego Twojej pomocy i mądrego pokierowania przez specjalistę.
Czy czas jest Twoim sprzymierzeńcem?
W temacie płaskiej głowy czas jest sprzymierzeńcem tylko wtedy, gdy działasz. Głowa niemowlaka nie zaokrągli się magicznie sama, jeśli przyczyna (np. asymetria mięśniowa, kręcz szyi ) nie zostanie usunięta. Im wcześniej wprowadzisz profilaktykę i odpowiednie ćwiczenia na płaską głowę, tym szybciej zobaczysz efekty. Pamiętaj, że nie walczymy tylko o estetyczny wygląd w przyszłości, ale o prawidłowy rozwój psychoruchowy dziecka.
Nie czekaj, aż spłaszczenie głowy u dziecka „samo zniknie”. Jeśli coś Cię niepokoi w kształcie główki Twojego maluszka lub zauważasz, że dziecko preferuje jedną stronę – skonsultuj się z doświadczonym fizjoterapeutą dziecięcym. Czasem już jedna wizyta może dać Ci spokój i konkretny plan działania, który przywróci Twojemu dziecku pełną swobodę ruchu i piękny, zdrowy uśmiech (i kształt głowy!).
Chcesz sprawdzić, czy kształt główki dziecka wymaga interwencji? Zapraszam Cię na konsultację do specjalistów z Kids Medic – wspólnie zadbamy o zdrowy start Twojego maluszka!
Anna Bernaś
Fizjoterapeuta dziecięcy
Źródło zdjęć: Magnific.com
