Jeszcze kilka lat temu wielu rodziców słyszało, że dziecko jest po prostu „niegrzeczne”, „rozpuszczone” albo „musi z tego wyrosnąć”. Dziś sytuacja wygląda zupełnie inaczej. Coraz częściej pojedyncze trudności dziecka bardzo szybko zaczynają być interpretowane jako objawy ADHD, spektrum autyzmu, zaburzeń integracji sensorycznej czy szeroko rozumianej „wysokiej wrażliwości”. W przestrzeni internetowej niemal każde zachowanie można dziś dopasować do jakiejś etykiety diagnostycznej.
Z jednej strony rosnąca świadomość rodziców jest ogromną wartością. Dzięki niej wiele dzieci otrzymuje pomoc znacznie wcześniej niż jeszcze kilkanaście lat temu. Jednak z drugiej strony, coraz częściej obserwujemy zjawisko nadinterpretowania naturalnych trudności rozwojowych oraz prób tłumaczenia każdej emocji lub zachowania diagnozą.
W gabinecie psychologa dziecięcego coraz częściej pojawiają się rodzice, którzy już na pierwszym spotkaniu mówią:
- “Myślę, że to ADHD”
- „Na pewno jest w spektrum”,
- „W internecie wszystko się zgadza”.
Tymczasem diagnoza psychologiczna dzieci nigdy nie powinna opierać się na pojedynczych objawach, krótkich filmach w social mediach czy checklistach znalezionych w sieci.
Dlaczego rodzice tak intensywnie szukają dziś diagnoz?
Współczesny rodzic funkcjonuje pod ogromną presją. Z jednej strony chce wspierać dziecko najlepiej, jak potrafi. Z drugiej stale otrzymuje komunikaty, że może coś przeoczyć. Media społecznościowe pełne są treści sugerujących, że:
- trudności z koncentracją dziecka oznaczają ADHD,
- potrzeba samotności świadczy o spektrum autyzmu,
- silne emocje są oznaką zaburzeń regulacji,
- nadwrażliwość na bodźce wymaga diagnozy.
Problem polega na tym, że wiele z tych zachowań może występować również u dzieci rozwijających się całkowicie prawidłowo. Dzieci bywają impulsywne, emocjonalne, rozproszone, nieśmiałe czy nadreaktywne – szczególnie w określonych etapach rozwojowych lub pod wpływem przeciążenia. Naturalne dziecięce trudności coraz częściej przestają być postrzegane jako element rozwoju, a zaczynają być traktowane jak potencjalne zaburzenia wymagające nazwania.
Trudne zachowanie dziecka nie zawsze oznacza zaburzenie
Jako psycholog dziecięcy, stwierdzam, że to jeden z najważniejszych aspektów pracy. Objaw sam w sobie bardzo rzadko mówi wszystko.
Dziecko może mieć trudność z koncentracją, ponieważ:
- jest przewlekle zmęczone,
- doświadcza nadmiaru bodźców,
- funkcjonuje w stresie,
- ma trudności emocjonalne,
- przeżywa napięcia rodzinne,
- nie radzi sobie z presją szkolną,
- ma niewystarczającą ilość odpoczynku i ruchu.
Podobnie wygląda sytuacja z wybuchami emocji. Agresywne dziecko, płaczliwość czy nadreaktywność nie zawsze są objawem zaburzeń neurorozwojowych. Czasem są reakcją układu nerwowego na przeciążenie i chroniczny stres. W praktyce klinicznej bardzo często obserwujemy dzieci, które nie wymagają diagnozy zaburzeń, lecz zmiany środowiska funkcjonowania, większej regulacji emocjonalnej, spokojniejszego rytmu dnia czy wsparcia relacyjnego.
ADHD i ASD – dlaczego profesjonalna diagnoza jest tak ważna?
Jednocześnie warto podkreślić bardzo wyraźnie: ADHD oraz zaburzenia ze spektrum autyzmu są realnymi trudnościami neurorozwojowymi. Nie są „modą” ani „wymówką wychowawczą”. Problem pojawia się jednak wtedy, gdy pojęcia te zaczynają być używane zbyt szeroko i bez odpowiedniej diagnostyki.
Rzetelna diagnoza ASD lub diagnoza ADHD u dzieci wymaga:
- dokładnego wywiadu rozwojowego,
- obserwacji dziecka,
- analizy funkcjonowania w różnych środowiskach,
- oceny emocjonalnej i poznawczej,
- współpracy specjalistów,
- wykluczenia innych przyczyn trudności.
Nie można postawić diagnozy wyłącznie dlatego, że dziecko:
- nie lubi hałasu,
- ma trudności z emocjami,
- szybko się nudzi,
- jest wycofane,
- bywa impulsywne.
Wiele cech może się wzajemnie nakładać, a część zachowań mieści się w granicach normy rozwojowej lub temperamentalnej.
Środowisko dziecka ma dziś ogromne znaczenie
Coraz więcej dzieci funkcjonuje w stanie przewlekłego przeciążenia układu nerwowego. Intensywna szkoła, nadmiar zajęć dodatkowych, szybkie tempo życia, wysoka ekspozycja na ekrany i brak odpoczynku powodują, że dzieci mają coraz większą trudność z regulacją emocji.
Dziecko, które:
- śpi za krótko,
- spędza wiele godzin przed ekranem,
- ma niewiele swobodnej zabawy,
- żyje w ciągłym pośpiechu,
- doświadcza napięcia emocjonalnego dorosłych,
może prezentować zachowania przypominające zaburzenia neurorozwojowe.
Dlatego dobra diagnoza dzieci zawsze uwzględnia całe środowisko funkcjonowania dziecka, a nie wyłącznie listę objawów.
Dlaczego etykiety bywają dla rodziców tak ważne?
Dla wielu rodziców diagnoza dziecka przynosi ulgę. Pozwala zrozumieć jego trudności i często zmniejsza poczucie winy. Rodzic przestaje słyszeć wyłącznie komunikaty o „złym wychowaniu” i te, że dziecko jest trudne, a zaczyna rozumieć, że te trudności mają konkretne podłoże. To bardzo ważny aspekt pomocy psychologicznej.
Jednocześnie warto pamiętać, że diagnoza nie może stać się jedynym sposobem patrzenia na dziecko. Dziecko to nie „ADHD”, „ASD” czy „problem z zachowaniem”. To człowiek z określonym temperamentem, emocjami, zasobami i potrzebami.
Największym zagrożeniem współczesnej kultury diagnozowania jest sytuacja, w której etykieta zaczyna zastępować prawdziwe rozumienie dziecka.
Kiedy warto zgłosić się do psychologa dziecięcego?
Konsultacja ze specjalistą jest dobrym rozwiązaniem zawsze wtedy, gdy trudności:
- utrzymują się przez dłuższy czas,
- nasilają się,
- utrudniają codzienne funkcjonowanie,
- wpływają na relacje społeczne,
- powodują cierpienie dziecka lub rodziny.
Celem wizyty nie powinno być jednak szybkie „przypięcie diagnozy”, ale zrozumienie źródła trudności i potrzeb dziecka. Współczesna psychologia dziecięca coraz częściej podkreśla, że za trudnym zachowaniem dziecka bardzo często stoi przeciążony układ nerwowy, niezaspokojone potrzeby emocjonalne lub brak poczucia bezpieczeństwa, a nie wyłącznie zaburzenie wymagające etykiety.
Dlatego najważniejsze pytanie nie brzmi: „Co jest nie tak z moim dzieckiem?”
Znacznie ważniejsze jest: „Co dziecko próbuje nam powiedzieć swoim zachowaniem?”.
Psycholog dziecięcy w Warszawie
Jeśli zachowanie Twojego dziecka budzi wątpliwości, nie musisz od razu wiedzieć, co jest nie tak. Czasem wystarczy jedna rozmowa ze specjalistą, żeby zobaczyć (i zrozumieć) więcej. Wizytę w Kids Medic możesz umówić online, telefonicznie lub przez formularz na stronie.
Monika Maćkowska
Psycholog dziecięcy
Źródło zdjęć: Magnific.com
